Wtorek, 12 Listopada 2019 | Imieniny: Konrada, Renaty, Witolda ch24 na komórkę
Strona głównaHistoria
Rozmiar tekstu: A A
Henryk Wieliczko

Chojnice oczami PUBP w 1956 roku (cz. 2)

PUBP mieścił się w budynku przy ul. Warszawskiej 13 od 1947 r. do 1 czerwca 1975 r.

PUBP mieścił się w budynku przy ul. Warszawskiej 13 od 1947 r. do 1 czerwca 1975 r.

Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Chojnicach sporządził w 1956 roku protokół „Charakterystyka Miasta i Powiatu”. Dowiadujemy się z niego jak UB postrzegało położenie miasta Chojnice tak w okresie władzy ludowej, jak i przed wojną.

Otóż tak przed wojną, jak i po wojnie, powiat chojnicki pokrywały tereny leśne i rolne. W większości o niskiej klasyfikacji gleb. Aż 65% powierzchni powiatu stanowiły lasy. Po 1945 r. [do roku 1956] powstało zaledwie kilka większych zakładów pracy. Takich jak Zakłady Mięsne i Rybne w Chojnicach, Przetwórnia „Las” w Brusach [zakłady produkowały na eksport do ZSRR], wytwórnia Złączy Mostowych i Chłodni „Konstrukcja Metalowa” w Chojnicach.

Reklama | Czytaj dalej »

Ludność powiatu w 1956 r. liczyła 70.733 osoby, a miasto Chojnice 17.995 osób. Według wspomnianego raportu, na listy narodowościowe niemieckie wszystkich grup [tzw. Volkslisty] wpisało się [bądź zostało przymusowo wpisanych na listę] 54.633 osoby z powiatu chojnickiego [który przed wybuchem II wojny światowej we wrześniu zamieszkiwało 75 tys. osób, w tym 35% osób o narodowości niemieckiej – część z nich przebywała tylko na zameldowaniu czasowym]. Mieszkańcy Chojnic również licznie przyjęli grupę narodowościową niemiecką. Było to 12.995 osób, na 17 tysięcy mieszkańców miasta. Liczba prawie 13 tysięcy tzw. volksdeutchsów wskazuje jedynie, że miasto podlegało zmasowanej germanizacji, jako leżące od 1939 r. w granicach III Rzeszy Niemieckiej miasto polskie. Zresztą znane i ogólnie obśmiewane były działania Alberta Forstera, namiestnika Okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie, polegające na prowadzeniu polityki germanizacji poprzez wciąganie Polaków na volkslisty. Takie działania i wykazywanie się w tym wielką efektywnością miało mu zapewnić uznanie samego Hitlera, a spotkało się z szykanami w ramach NSDAP, gdzie twierdzono, że Forster na volkslisty będzie być może wciągał Żydów, aby polepszyć sobie statystyki.

Strategiczne znaczenie Chojnic [dwa kilometry od granicy polsko – niemieckiej] na szlaku Berlin – Królewiec zostaje podkreślone w raporcie [UB] przy jednoczesnym wskazaniu, że Niemcy decydowali się puścić autostradę przez Chojnice być może przez wzgląd na rozpoznanie złóż ropy naftowej pod ziemią chojnicką i samym miastem. Stąd też po 1945 r. Instytut Geodezyjno – Fizyczny z Warszawy prowadził w Chojnicach prace zmierzające do fizycznego odkrycia zasobów ropy naftowej.

Położenie miasta dawało przed wojną możliwość penetracji niemieckiej strony granicy przez polski wywiad, którego szefem w Chojnicach był por. Dobiesław Damięcki (dziadek Mateusza Damięckiego; co ciekawe nie można się w oficjalnych biografiach Dobiesława Damięckiego nie dopatrzeć nieścisłości, a wręcz sprzecznych informacji. Według źródeł oficjalnych, Dobiesław miał w 1920 roku pracować w Wydziale Plebiscytowym dla Górnego Śląska, a nie w ekspozyturze polskiego wywiadu w Chojnicach). Sama ekspozytura działała w Chojnicach od 1919 r. Rola i osoba Dobiesława Damięckiego nie została rozpoznana przez chojnicką ubecję, bowiem jego nazwisko nie figuruje na liście pracowników i współpracowników ekspozytury polskiego wywiadu w Chojnicach. Sam raport kryje też wiele błędnych informacji, bo świadczy, że „[…] Na terenie powiatu nie istniała początkowo żadna placówka Oddziału II.” Co w świetle obecnej wiedzy nie odpowiada prawdzie. Pomimo mylnie powtarzanych w Chojnicach dat powstania polskiej placówki, jej założenie przyjmuje się w literaturze fachowej na rok 1919. Według UB, polski wywiad do swych prac wykorzystywał też placówki Straży Granicznej II linii oraz prowadził prace kontrwywiadowcze wobec działalności wywiadu niemieckiego.

UB podaje też miejsca funkcjonowania polskiego wywiadu, miały to być następujące budynki: ówczesny hotel „Polonia” (właściciel Szwemin Alojzy), i hotelu dworcowego (właściciel Kondziela) oraz w lokalu mieszczącym się w budynku przy ul. Piłsudskiego 42 i przy ul. Strzeleckiej 6 (właściciel Antoni Hajdasz). Dane te nie współgrają z informacjami pozyskanymi przez historyków z archiwów Centralnego Archiwum Wojskowego, a wynika z nich, że oprócz wymienionych budynków w zakresie kwaterunkowym polskiego wywiadu była też kamienica przy ul. Dworcowej nr 62 [gdzie właściciel, Niemiec, zdekonspirował działalność biura ekspozytury wysyłając odpowiedni list ze skargą do dowództwa okręgu wojskowego w Toruniu, tak jak i prawdopodobnie do odpowiednich jednostek w Niemczech] oraz kilka innych budynków, których dokładnej lokalizacji nie rozpoznano do dziś.

Na liście „rozszyfrowanych” agentów polskiego wywiadu przedwojennego w Chojnicach UB umieściło następujące osoby:

 

  1. Warchlewski Witold, pracownik Ekspozytury nr III w Bydgoszczy

  2. Wiśniewski Stanisław, kpt., Toruń

  3. Bem, kpt., pracownik Ekspozytury nr III w Bydgoszczy

  4. Alwin, Toruń,

  5. Braun kpt. pracownik Ekspozytury nr III w Bydgoszczy

  6. Grodzicki kpt. , pracownik Ekspozytury nr III w Bydgoszczy, późniejszy właściciel hurtowni w Chojnicach

Lista informatorów i stałych współpracowników polskiego wywiadu w Chojnicach była o wiele obszerniejsza. UB rozpoznało szereg osób, jako agenturę ekspozytury w Chojnicach. Byli nimi według PUBP w Chojnicach:

 

  1. Makowski Stanisław, Czersk

  2. Kachlicki Antoni, Nieżychowice

  3. Karbowski Jan, Karsin

  4. Hajdasz Antoni, Chojnice

  5. Drążkowski Leon, Chojnice

  6. Pazda Jan, Chojnice

  7. Goliński Franciszek, Granowo

  8. Wilmowicz Bronisław, Chojnice

  9. Drewek Jan, Rytel

  10. Rybarczyk Stanisław, Racławki

  11. Szyryk Mikołaj, Rytel

  12. Drzycimski Franciszek, Chojnice

  13. Geirszał Michał, Chojnice

  14. Tandecki Leon, Konarzyny

  15. Karolewicz Zygmunt, Chojnice

  16. Damps Zofia, Chojnice

  17. Tyborczyk Leon, Konarzyny

  18. Szypryt Alfons, Chojnice

  19. Wirkus Franciszek, zam. pow. Bytów

  20. Kałużny Mieczysław, Inowrocław

  21. Sieradzki Paweł, Charzykowy

  22. Wesołowski Stefan

  23. Urban Maksymilian, Chojnice

  24. Tarka Jan, Chojnice

  25. Steinke Franciszek, Chojnice

  26. Orłowski Jan, Racławki

  27. Matuszak Jan, Chojnice

  28. Masłoch Jan, Chojnice

  29. Kozłowski Marian, Konarzyny

  30. Korniczuk Bazyli, Chojnice

  31. Grygiel Stefan, Chojnice

  32. Grajek Piotr, Chojnice

  33. Blochowiak Wojciech, Czersk

  34. Moczadło Walenty, Chojnice

  35. Szwemin Alojzy, Chojnice

  36. Zaborowski Jan, Chojnice

  37. Jurgawka Franciszek, Chojnice

  38. Rzeźnicki Jan, Chojnice

  39. Szwok Albin, Chojnice

 

Polski wywiad miał sporo pracy w okresie międzywojennym na terenie powiatu chojnickiego. W latach 1936 – 1939 miała istnieć na terenie Chojnic siatka wywiadowcza „Abwehry” zorganizowana przez Franciszkę Kaniecką (według danych UB w 1956 r. ). Innymi ustalonymi współpracownikami niemieckiego wywiadu mieli być na terenie powiatu chojnickiego:

 

  1. Engiel Marta, właścicielka hotelu w Chojnicach,

  2. Parpart Hubert, właściciel majątku Zamarte,

  3. Szwemin Alojzy, Chojnice

  4. Żyrold, właściciel majątku Konarzyny

 

Kolejna [ostatnia] część tego cyklu artykułów będzie skoncentrowana wokół rozpoznania przez chojnicki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego organizacji społecznych, politycznych oraz ich członków wraz z charakterystyką ich działań w okresie przedwojennym.

W opisywanym przez UB czasie w Chojnicach działała również agentura radziecka [okres międzywojenny] dobrze rozpoznana przez polskie wysiłki kontrwywiadowcze, niestety raporty UB pomijają ten aspekt. O czym w kolejnym cyklu artykułów.

Zauważyłeś błąd w artykule? Napisz nam o tym

Podobne tematy:

Artykuł pochodzi z portalu www.chojnice24.pl

12 komentarzy

~P-64
Dlaczego napisano pod zdjęciem, że PUBP mieściło się w tym budynku do 1 czerwca 1975 ?
30 Czerwca 2011, godzina 21:10
~zero
Do `P-64, racja, ale w 1956 roku, był to nadal Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Co prawda już po sprawie ppłk. Światły, zadecydowano o zmianie nazwy, przez wzgląd na kompromitację ubecji, ale ta zmiana nazwy nastąpiła dopiero formalnie w 1956 r. .
29 Czerwca 2011, godzina 09:00
~P-64
Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa istniał do 1956 roku, po czym został przekształcony w Służbę Bezpieczeństwa !
28 Czerwca 2011, godzina 22:24
~Fokus
Fajnie, że w 1965r. Stoją na parkingu Fordy Focusy...
28 Czerwca 2011, godzina 08:59
~www
Normalnie, tak jak dziś się zyje kapusiom
27 Czerwca 2011, godzina 21:09
Ciekawe się żyło kapusiom ???
27 Czerwca 2011, godzina 19:53
Oceniono 1 raz 1
~kik
czy p. J, Rzeźnicki nie był czasem szefem PKO BP w Ch-ch?
27 Czerwca 2011, godzina 18:24
Oceniono 1 raz 1
~kik
czy p. Jurgawka nie był czasem naczelniiem urzędu skarbowego (rabunkowego)?
27 Czerwca 2011, godzina 18:22
~:P
Volkslista miała 4 kategorie i nie wszyscy wpisani na tą listę byli odrazu Niemcami dlatego uażam,że powinno się rozgraniczać te grupy i jasno powiedzieć,ze na tych ziemiach była Eingedeutschte(angedeutche)

Volksdeutsche, osoby narodowości niemieckiej, aktywne politycznie, działające na rzecz III Rzeszy w okresie międzywojennym (tzw. Reichslista).

Deutschstämmige, osoby przyznające się do narodowości niemieckiej, posługujące się na codzień językiem niemieckim, kultywujące kulturę niemiecką, zachowujące się biernie.

Eingedeutschte, osoby narodowości polskiej częściowo zniemczone ze względu na małżeństwo z Niemcem czy też cenne dla Niemiec ze względu na posiadane wykształcenie (fachowcy), zdatne do zniemczenia ze względów rasowych (główny nacisk na Ślązaków i Kaszubów - odmowa podpisania Volkslisty mogła być przyczyną wysłania całej rodziny do obozu koncentracyjnego lub przesiedleńczego).

Rückgedeutschte, osoby narodowości polskiej uznane za wartościowe rasowo, działające na rzecz III Rzeszy (między innymi kolaboranci).
źródło: Wikipedia
27 Czerwca 2011, godzina 15:17
~KrzyH
dziekuje za ten artykuł
27 Czerwca 2011, godzina 12:41
~UB-ek
Na komendę wchodziło się przez furtkę ,a za nią były dopiero schody i drzwi,za którymi po prawej było okno dyżurnego.Przebudowano to dopiero w połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.Fotka jest sztucznie postarzona i może nieco wprowadzać w błąd.Informacje, za to, są bardzo ciekawe.Upubliczniajcie akta aż do roku 1989,może niektórzy zyskają inne spojrzenie na współczesność-zapowiada się ciekawie.
26 Czerwca 2011, godzina 18:30
Dobrze, że przed budynkiem PUBP przed 1975 rokiem stały Volkswageny Passaty kombi.
26 Czerwca 2011, godzina 16:21

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Ch24.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Dodaj komentarz

Komentarze publikowane są dopiero po sprawdzeniu przez moderatora!

Zaloguj się lub dodaj komentarz jako gość

Zalogowani użytkownicy mogą otrzymywać powiadomienia o nowych komentarzach. Zaloguj się

Zaloguj się

Pozdrowienia dodaj

0 znaków

Kursy walut

Aktualne kursy w kantorze PROMES
Kupno Sprzedaż Kupno Sprzedaż
USD USD 383.00 395.00 DKKDKK 56.30 57.80
EUREUR 421.00 433.00 RUBRUB 5.70 6.90
CHFCHF 383.00 398.00 NOKNOK 41.50 43.00
GBPGBP 491.00 504.00 SEKSEK 39.00 40.50
Aktualizacja: 2019-11-12 18:47
Kursy walut dostarcza Kantor Promes.
Kursy dla transakcji powyżej 3000 PLN
Kupno Sprzedaż Kupno Sprzedaż
USD USD 388.00 392.00 DKKDKK 56.70 57.40
EUREUR 425.00 429.00 RUBRUB 5.80 6.50
CHFCHF 388.00 394.00 NOKNOK 42.00 42.70
GBPGBP 495.00 501.00 SEKSEK 39.50 40.20
Aktualizacja: 2019-11-12 18:47
Kursy walut dostarcza Kantor Promes.

Sondaże Ch24 archiwum »

Czy jesteś za kolejnym etapem modernizacji stadionu miejskiego, tj. wykonaniem podgrzewanej murawy?




Ceny paliw2019-11-08

E95 E98 ON LPG
BP 4.91 zł 5.27 zł 4.92 zł 1.98 zł
Circle K 4.86 zł - 4.87 zł 1.87 zł
Lotos Optima 4.86 zł - 4.89 zł 1.91 zł
MZK 4.87 zł 5.07 zł 4.9 zł 1.97 zł
Orlen 4.91 zł 5.23 zł 4.92 zł 1.91 zł
PKS 4.88 zł - 4.9 zł 1.91 zł

Drogi Użytkowniku,

przedstawiamy podstawowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych podczas korzystania z naszego portalu. Zamykając ten komunikat (poprzez kliknięcie "X", przysiku "Przejdź do serwisu") zgadzasz się na opisane niżej działania.

Wykorzystanie danych

Masz pełne prawo zgłosić podmiotowi przetwarzającemu Twoje dane osobowe żądanie dostępu do tych informacji, ich poprawienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.

Zakres i cele przetwarzania Twoich danych oraz szczegółowe informacje o Twoich prawach opisane zostały w Polityce prywatności oraz Regulaminie portalu, z którymi możesz zaponać się w każdej chwili.

Pliki cookies

Stosujemy pliki cookies i inne podobne technologie w celu:

Zakres wykorzystania plików cookies możesz określić w ustawieniach Twojej przeglądarki. Nie wprowdzając zmian zgadzasz się na zapisywanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia.

Szczegółowe informacje nt. sposobu wykorzystania plików cookies znajdziesz w Regulaminie portalu.

Przejdź do serwisu Zamknij