Piątek, 14 Grudnia 2018 | Imieniny: Alfreda, Izydora, Zoriny | Pogoda: 1°C, 1028 hPa, wiatr 1.6 km/h    | zobacz prognozę » ch24 na komórkę
Strona głównaHistoria
Rozmiar tekstu: A A
(tedy)

Umgelegt. Chojnicki wrzesień 1939 r.

Odświętnie udekorowany rynek z okazji urodzin A. Hitlera.

Odświętnie udekorowany rynek z okazji urodzin A. Hitlera.

Dziś mija 68 rocznica wybuchu II wojny światowej. Te straszne wydarzenia pochłonęły miliony istnień ludzkich i zebrała okrutne żniwo także w naszym kraju i mieście. Tym artykułem rozpoczynamy cykl opowiadający o Chojnicach z czasów II wojny światowej.

Hitler na kilka dni przed napaścią na Polskę na tajnej naradzie przywódców wojskowych w Oberzalzbergu rozkazał: „Na pierwszym planie jest zniszczenie Polski. Cel wojny nie polega na dojściu do określonej linii, lecz na fizycznym zniszczeniu przeciwnika.

Zamknijcie serca na współczucie i postępujcie brutalnie. Bądźcie surowi i bezwzględni! Nawet gdyby wybuchła wojna na Zachodzie, zniszczenie Polski musi być celem zasadniczym. Dam propagandzie jakiś powód dla usprawiedliwienia wybuchu wojny, mniejsza o to, wiarygodny czy nie. Nikt nie będzie pytał zwycięzcy, czy mówi prawdę”.

We wczesnych godzinach rannych w piątek (Hitler uważał ten dzień za szczęśliwy, zgodnie z przepowiedniami astrologów), 1 września 1939 roku uderzyły na Polskę dwie grupy wojsk niemieckich przy wsparciu lotnictwa i marynarki. W ślad za jednostkami Wehrmachtu wkroczyły grupy operacyjne policji i bezpieczeństwa. Grupy te w ramach tzw. „Operacji Dannenberg” zwalczały wszelkie przejawy oporu ludności w stosunku do niemieckich władz. Były one gorliwie wspomagane przez miejscowych Niemców, już wcześniej osiadłych na naszej ziemi. Zrzeszeni w zbrodniczej organizacji paramilitarnej Selbstschutz (Samoobrona) na podstawie już uprzednio przygotowanych list polskich działaczy politycznych, społecznych i inteligencji prowadziły również akcję zapobiegawczą przez mordowanie i ekspediowanie do obozów zagłady.

Dobrowolne i liczne zaangażowanie się miejscowych Niemców w akcjach zagłady było dla mieszkańców Chojnic zaskoczeniem. Ze zdziwieniem dostrzegano w szeregach SS i SA Niemców, którzy do niedawna pozostawali w „przyjaźni” z Polakami. Głośne było aresztowanie Jana Kaletty w sali restauracji hotelu „Dworcowy” (dzisiejsza Polonia) przez jego dotychczasowego niemieckiego przyjaciela Nehringa za odezwanie się przed wojną do kelnera w tej samej sali: „Proszę podać mi śledzia, ale tak tłustego jak Herman Goering”.

Wielu Niemców wykorzystało to jako możliwość wzięcia odwetu, czasem przyczyną zbrodni była chęć zagarnięcia mienia polskiego.

Chojniccy członkowie Selbstschutzu zapytani o los aresztowanych tonem cynicznym odpowiadali, że aresztowani przez nich Polacy wysłani zostali do Rzeszy, dodając w zaufaniu, że do Himmelreichu, czyli do nieba, lub przyznawali otwarcie że ich ofiary zostały „umgelegt” – strąceni z nóg. W aktach osób straconych odnaleźć można także taką adnotację „kalte fusse” – zimne nogi.

Na mocy rozporządzenia Hitlera z dnia 6 października 1939 roku zachodnie ziemie polskie zostały wcielone do Rzeszy Niemieckiej. Powiat chojnicki znalazł się w granicach okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie. Absolutną władze na tym terenie pełnił namiestnik Rzeszy Albert Forster, który był jednocześnie zwierzchnikiem miejscowej partii narodowosocjalistycznej – NSDAP. Gauleiter Forster i jego poplecznicy z całą gorliwością i sumiennością wprowadzali w czyn hasło swojego wodza Hitlera, które wielokrotnie podkreślał w swoim programowym dziele "Mein Kampf" – "zniszczenie pamiątek narodowych jest wstępem do całkowitego zniszczenia narodu". Nic dziwnego, że hitlerowcy po zagarnięciu naszych ziem przystąpili do całkowitego ataku na wszystkie ślady polskiej przeszłości.

Nie tylko usunięto wszelkie napisy w języku polskim z miejsc publicznych – zabytków historycznych, przydrożnych kapliczek, grobów cmentarnych itd., ale przystąpili do likwidacji polskiego słowa drukowanego z bibliotek publicznych, szkolnych, parafialnych i prywatnych. Hitlerowski organ prasowy „Deutsche Rundschau” z dnia 9 lutego 1940 roku tak pisał o ostatniej zbiórce polskich książek i czasopism w Chojnicach – „Na terenie Ortsgruppy północ i południe /miasta Chojnic/ zebrano 13.586 kg literatury polskiej. Zarządzenie zbiórki polskiego słowa drukowanego witali Volksdeutsche z entuzjazmem, że w nielitościwy sposób dokonano likwidacje polskiego piśmiennictwa”.

Ostatnia zbiórka książek i czasopism polskich na terenie miasta Chojnic przeprowadzona została z taką skrupulatnością że zbierano nawet makulaturę z ustępów.

Wszystkie podstawowe zarządzenia władz niemieckich zmierzały do zepchnięcia Polaków na margines życia publicznego. Na początku rozwiązano wszelkie polskie stowarzyszenia i organizacje, a ich majątek przekazany został organizacjom hitlerowskim.

W miejsce polskich szkół uruchomione zostały jedynie szkoły z niemieckim językiem nauczania. Wprowadzono generalny zakaz używania języka polskiego. Dzieci polskie karano chłostą za porozumiewanie się na terenie szkoły w języku ojczystym. Wspomina Zbigniew S.

Z tych lat utkwiły mi w pamięci sylwetki nauczycieli, którzy wyróżniali się szczególnie sadystycznym stosunkiem do polskich dzieci, jak nauczyciel o nazwisku Fischer, średniego wzrostu, szczupłej budowy ciała, podobny do Goebelsa, szefa hitlerowskiej propagandy; łysawy nauczyciel o nazwisku Hagen, korpulentnej budowy ciała i ogromnie krzykliwy, wyzywający nas wulgarnie: przeklęci Polacy, polskie świnie itp., i wreszcie człowiek wysokiego wzrostu i tęgiej budowy ciała z nerwowym tikiem twarzy, któremu chłostanie dzieci polskich nie przeszkadzało w kontynuowaniu gry na skrzypcach podczas zajęć lekcyjnych.

Brutalność okupanta posuwała się do tego stopnia, że zagładzie podlegały nawet psy domowe będące własnością polskich rodzin. Jako dziewięcioletni chłopiec z okna mojego mieszkania byłem świadkiem egzekucji przez rozstrzelanie z krótkiej broni pieska, białego pudelka, na sąsiednim podwórku przy ul. Młyńskiej 21, którego właścicielem był kupiec Olachowski.

Splugawili i niszczyli cmentarne nagrobki z napisami polskimi, a ślady tych poczynań dziś jeszcze można gdzie niegdzie odnaleźć. Tereny kikutów żydowskich zostały w Chojnicach zniwelowane. Zniszczony został pomnik króla Sobieskiego w chojnickim parku miejskim i tablica pamiątkowa z roku 1920 na Bramie Człuchowskiej. Stojące na widocznych miejscach kapliczki przydrożne i krzyże usunięte zostały na terenie całego powiatu. Zniszczone i rozgrabione zostały prawie wszystkie zbiory Muzeum Regionalnego.

Aby uzyskać obszerniejszy plac dla manifestacji brunatnych oddziałów SA, ówczesny landrat /starosta/ chojnicki Jaeger wydał rozporządzenie rozbiórki kościoła ewangelickiego na rynku. W grudniu 1939 roku i styczniu 1940 roku kościół został rozebrany. „Danziger Vorposten” z dnia 17 kwietnia 1940 roku pisał: „Po usunięciu kościoła ewangelickiego z roku 1748 rynek chojnicki przedstawia się poważnie”.

W zamian za rozebrany kościół ewangelicki przekazano gminie ewangelickiej kościół gimnazjalny. Katolikom pozostawiono kościół farny z surowym zakazem śpiewu, kazań, modłów i słuchania spowiedzi w języku polskim. W tej sytuacji odbywała się spowiedź św. absolutorium powszechne dla nie znających języka niemieckiego.

Aresztowano ks. Proboszcza i dziekana Pawła Marchlewskiego, czterech księży wikarych, pozostawiając jedynie ks. Riebandta w charakterze administratora chojnickiej parafii. W wyniku działań wojennych, w lutym 1945 roku pastwą pożaru padła wieża i wnętrze zabytkowej fary chojnickiej z połowy XIV wieku. Również zniszczeniu uległ chełm południowej wieży i dach kościoła gimnazjalnego. W październiku 1939 roku zburzony został pomnik Serca Jezusa wzniesiony w 1935 roku i słup pamiątkowy św. Jerzego z 1820 roku, postawiony na miejscu dawnej kaplicy. W okresie działań wojennych zniszczeniu uległy kościoły w Silnie i Pawłowie, a uszkodzeniu kościół w Borzyszkowach. Dziś, z perspektywy lat powojennej odbudowy i rozbudowy naszego miasta, z dumą doceniamy głębokość dokonanych przemian.

Fot. zb. prywatne

Zauważyłeś błąd w artykule? Napisz nam o tym

Podobne tematy:

Artykuł pochodzi z portalu www.chojnice24.pl

2 komentarze

~Bukowski
Szukam wiadomości o Klarze i Wojciechu Bukowskich zamordowanych na początku września 1939.r w Chojnicach.Spisu-listy zamordowanych w Dolinie Smierci
01 Kwietnia 2015, godzina 16:13
~cfany
Trzeci akapit: operacja Tannenberg, nie Dannenberg. W akapicie, gdzie mowa o cmentarzach - kirkutów, nie kikutów.
22 Stycznia 2015, godzina 13:13
Oceniono 2 razy 2

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Ch24.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Dodaj komentarz

Zaloguj się lub dodaj komentarz jako gość

Zalogowani użytkownicy mogą otrzymywać powiadomienia o nowych komentarzach. Zaloguj się

Zaloguj się

Pozdrowienia dodaj

0 znaków

Kursy walut

Aktualne kursy w kantorze PROMES
Kupno Sprzedaż Kupno Sprzedaż
USD USD 375.00 387.00 DKKDKK 56.70 58.20
EUREUR 423.00 435.00 RUBRUB 5.30 6.30
CHFCHF 374.00 389.00 NOKNOK 43.20 44.70
GBPGBP 471.00 484.00 SEKSEK 41.00 42.50
Aktualizacja: 2018-12-14 18:48
Kursy walut dostarcza Kantor Promes.
Kursy dla transakcji powyżej 3000 PLN
Kupno Sprzedaż Kupno Sprzedaż
USD USD 378.00 383.00 DKKDKK 57.00 57.70
EUREUR 427.00 431.00 RUBRUB 5.40 6.00
CHFCHF 378.00 384.00 NOKNOK 43.60 44.20
GBPGBP 474.00 479.00 SEKSEK 41.40 42.10
Aktualizacja: 2018-12-14 18:48
Kursy walut dostarcza Kantor Promes.

Sondaże Ch24 archiwum »

Czy skorzystasz z oferty miejskiego lodowiska?




Ceny paliw2018-12-11

E95 E98 ON LPG
BP 4.98 zł 5.34 zł 5.32 zł 2.49 zł
Circle K 4.95 zł - 5.29 zł 2.46 zł
Lotos Optima 4.97 zł - 5.52 zł 2.49 zł
MZK 4.91 zł 5.11 zł 5.25 zł 2.47 zł
Orlen 4.97 zł 5.22 zł 5.29 zł 2.46 zł
PKS - - - -

Drogi Użytkowniku,

przedstawiamy podstawowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych podczas korzystania z naszego portalu. Zamykając ten komunikat (poprzez kliknięcie "X", przysiku "Przejdź do serwisu") zgadzasz się na opisane niżej działania.

Wykorzystanie danych

Masz pełne prawo zgłosić podmiotowi przetwarzającemu Twoje dane osobowe żądanie dostępu do tych informacji, ich poprawienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.

Zakres i cele przetwarzania Twoich danych oraz szczegółowe informacje o Twoich prawach opisane zostały w Polityce prywatności oraz Regulaminie portalu, z którymi możesz zaponać się w każdej chwili.

Pliki cookies

Stosujemy pliki cookies i inne podobne technologie w celu:

Zakres wykorzystania plików cookies możesz określić w ustawieniach Twojej przeglądarki. Nie wprowdzając zmian zgadzasz się na zapisywanie plików cookies w pamięci Twojego urządzenia.

Szczegółowe informacje nt. sposobu wykorzystania plików cookies znajdziesz w Regulaminie portalu.

Przejdź do serwisu Zamknij