O stereotypie dotyczącym ubioru członków zakonu krzyżackiego

O tym, że członkowie zakonu krzyżackiego, a właściwe Zakonu Niemieckiego, nosili inne stroje, niż znamy z obrazów, filmów czy rekonstrukcji historycznych mogli przekonać się uczestnicy spotkania z Arkadiuszem Dzikowskim i Tomaszem Bogdanowiczem, które odbyło się we wtorek 21 października 2025 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Chojnicach.

Arkadiusz Dzikowski i Tomasz Bogdanowicz są pracownikami Działu Edukacji w Muzeum Zamkowym w Malborku i zajmują się rekonstrukcjami historycznymi. W kręgu ich zainteresowań badawczych są m.in. ubiory braci zakonu krzyżackiego i także sióstr tego zakonu, o których mało się mówi. Edukatorzy przedstawili w Czytelni prelekcję zatytułowaną „Ubiory członków Zakonu Niemieckiego w średniowieczu” i zademonstrowali na sobie stroje braci. Natomiast strój kobiecy można było obejrzeć na manekinie.

Reklama | Czytaj dalej »

Do wysłuchania prelekcji zachęcił historyk Bogdan Kuffel, który był pomysłodawcą przybliżenia chojniczanom tego zagadnienia. Głównym prelegentem był Arkadiusz Dzikowski, na czas prezentacji brat Arkadiusz, a towarzyszący mu Tomaszem Bogdanowicz, czyli brat Tomasz, demonstrował na sobie omawiane elementy stroju. Na samym wstępie prowadzący wyjaśnił, że powinno się używać określenia Zakon Niemiecki, a nie krzyżacki, bo nazwa zakon krzyżacki funkcjonuje tylko w Polsce i nie ma swojego odpowiednika w Europie. Prezentację rozpoczął od wyjaśnienia reguły zakonu, pochodzącej z XIII wieku i zreformowanej w XIV wieku, z której wynikały prawa, zwyczaje i ustawy, dotyczące także zasad ubierania się. Omówił znane źródła ikonograficzne i pisane dotyczące zakonu w średniowieczu oraz zaprezentował na slajdach kopie niektórych ikonografii, także tych już dzisiaj nieistniejących.

Jak się okazuje, w postrzeganiu wyglądu członków Zakonu Nniemieckiego panuje – jak mówił prelegent – „czarno-biały stereotyp”, który utrwalany był przez malarzy, w tym Jana Matejkę, przez filmy, np. „Krzyżaków” czy „Koronę królów” i ten wzór przeszedł też do rekonstrukcji historycznych. Stereotyp dotyczy białych płaszczy z wielkimi krzyżami i wielkich kapturów mocowanych do płaszczy. Tymczasem barwy ubrań braci to szary, brązowy, zielony, czarny i niebieski – nie było jaskrawych barw. Inaczej ubierali się bracia świeccy – rycerze i sarianci, a inaczej bracia duchowni – księża i klerycy. Elementy zakonnego stroju to płaszcze, kapy, suknie i kaptury, przy czym kaptury można było nosić w określonych warunkach. Czarny krzyż był oznaczeniem zakonu, widniał na przedramieniu i był znacznie mniejszy od tego powszechnie przedstawianego. Bardzo mało jest informacji o siostrach zakonnych, ale były one także przedstawiane w źródłach.

Jeśli chodzi o rodzaje ubrań, to był ubiór konwentualny, ubiór wyjściowy, liturgiczny, bojowy i reprezentacyjny. Wykonane były ze specjalnej tkaniny wełnianej. Brat Arkadiusz wyjaśnił, w jakich sytuacjach były używane i przedstawił różnice między nimi, np. kapy liturgicznej i kapy bojowej. Jak się dowiedzieli słuchacze, tylko kapa bojowa była biała z czarnym krzyżem i noszona była wyłącznie na zbroję podczas walki. Kolejną ciekawostką było, że mistrzowie mieli niekiedy na ubraniu złoty krzyż, ale oznaczał one wtedy herb mistrza, a nie znak całego zakonu. I złotego krzyża mistrz nigdy nie miał w czasie walki.

Edukatorzy z Muzeum Zamkowego w Malborku zainteresowali wszystkich uczestników prelekcji. W podziękowaniu otrzymali brawa oraz chojnickie wydawnictwa, które wręczył im Bogdan Kuffel.

Artykuł pochodzi z portalu www.chojnice24.pl

• Komentarze Chojnice24 (0)
• Komentarze Facebook (...)